Հունադավան եկեղեցին վտանգված է

Կապան քաղաքից 5-6 կմ դեպի հյուսիս-արեւելք գտնվող Բաշքենդ գյուղատեղիի հունական եկեղեցու ճակատագիրը շարունակում է անորոշ մնալ: 19-րդ դարում Կապանի հանքերը շահագործող օտարազգի հանքագործների համար կառուցված այս եկեղեցին, որը, իրավամբ, արվեստի յուրօրինակ գործ է, այսօր մոռացված է շատերի կողմից: Իսկ պատճառը ոչ թե եկեղեցու հունադավան լինելն է, այլ այն, որ հոգեւոր այս շինության ողջ տարածքը վթարային է եւ վտանգավոր:

Եկեղեցին մեկն է Սյունիքի այն ոչ հայկական պատմական հուշարձաններից, որոնք ներառված են պատմության եւ մշակույթի հուշարձանների պետական ցուցակում. այլ կերպ ասած` Բաշքենդի եկեղեցին պահպանվող տարածք է պետության կողմից “Եկեղեցու հիմքում ամբողջովին շահագործված հանքեր են: Շինության հյուսիսային եւ հարավ-արեւմտյան կողմերում խորը փլվածքներ կան, ինչի հետեւանքով եկեղեցու բոլոր պատերին ճաքեր են առաջացել, եւ չի բացառվում, որ մի օր էլ այն կփլվի”, - անհանգստանում է Պատմական միջավայրի պահպանության Սյունիքի մարզային ծառայության պետ Աստղիկ Հակոբյանը, ով բազմիցս է ահազանգել համապատասխան մարմիններին, որ եկեղեցին վթարային վիճակում է, եւ այն տեղափոխման կարիք ունի:

Երկու տարի առաջ “Դինո գոլդ մայնինգ քամփնի” ՓԲԸ-ն հանձն առավ լուծել եկեղեցու տեղափոխման խնդիրը, քանի որ ուներ այդ տարածքի հանքերի շահագործման լիցենզիա: Սակայն նպատակահարմար չհամարելով շահագործել հանքը, ձեռնարկությունը հրաժարվեց լիցենզիայից, ինչպես նաեւ` հրաժարվեց եկեղեցին տեղափոխելու ծրագրից: Խնդրով հետաքրքրվել է նաեւ վարչապետի վերահսկողական ծառայությունը, սակայն առայսօր ոչ մի քայլ չի ձեռնարկվել Բաշքենդի եկեղեցին փլուզումից փրկելու համար: Եկեղեցին կառուցվել է 1865թ., որի հարեւանությամբ կա զանգակատուն, դամբարան, որտեղ էլ թաղված է եկեղեցու շինարարը:

Սյունիքի մարզի տարածքում կան մի քանի մահմեդական գերեզմանոցներ, որոնք եւս հաշվառված են պահպանվող տարածքների պետական ցուցակում: Դրանցից է Աղիտուի մահմեդական գերեզմանոցը` կիսավեր մզկիթով: Համեմատաբար լավ է պահպանված Լեհվազի գերեզմանոցը: Այստեղ կա նաեւ ադրբեջանական կիսաքանդ դամբարան, որի ութանիստ հիմքը եւ պատերի մի մասը լավ պահպանված են: Նռնաձոր գյուղից 12 կմ հյուսիս-արեւելք’ նախկին հայկական Ըռնաձոր գյուղատեղիում եւս մահմեդական տապանաքարեր կան: Այլ հաշվառված ոչ հայկական հուշարձաններ մարզի տարածքում չկան, սակայն Քիրս, Քարուտ, Գեղի կոչվող տարածքներում մինչ այսօր պահպանված են ադրբեջանական գերեզմաններ:

ԳՈՀԱՐ ԻՍԱԽԱՆՅԱՆ
Կապան

Կապանի զորամասը նշեց Հանրապետության տոնը

ԿԱՊԱՆ, 28 ՄԱՅԻՍԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Այսօր առավոտյան Հանրապետության օրվան նվիրված միջոցառումներ անցկացվեցին Կապանում տեղակայված N զորամասում: Մինչ օրվա առիթով կազմակերպված զինվորական միտինգը, տեղի ունեցավ 1992-94 թթ. մարտական գործությունների ժամանակ զոհված' զորամասի ավելի քան 500 զինծառայողների հիշատակին կանգնեցված խաչքարի հանդիսավոր բացում: «Նրանց մահը ծառայեց հայրենիքին» խորագրով խաչքարը զորամասում տեղադրվել է կապանցի գործարարների եւ հրամանատարության ջանքերով:
Զինվորական բացօթյա միտինգի ժամանակ մասնակիցները հարգեցին նահատակ ընկերների հիշատակը, հնչեցրին տոնին նվիրված շնորհավորանքի խոսքեր ու խաղաղության կոչեր: Կապանի «Ազատամարտ» կոմիտեի նախագահ Խորեն Հարությունյանը պատվոգրեր հանձնեց ռազմական գործողությունների ժամանակ Հայաստանի հարավարեւելյան սահմանների պաշտպանությանը մասնակցած կապանցի յոթ կանանց: ՀՀ ՊՆ նախարարի հրամանագրով «Ծովակալ Իսակով» մեդալ հանձնվեց զորամասի հրթիռահրետանային սպառազինության ծառայության պետ, մայոր Վիլեն Գալստյանին: Տոնական միտինգը Կապանի զորամասում ավարտվեց զինվորական շքերթով: Հանրապետության օրվա առիթով Կապանի քաղաքապետարանը նախաձեռնել էր նաեւ պսակադրության արարողություն' Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադիր, ծնունդով կապանցի Արամ Մանուկյանին հուշարձանին:

Կապանում մեքենան ընկել է Վաչագան գետը

16:03, 28 Մայիս, 2011
ԿԱՊԱՆ, 28 ՄԱՅԻՍԻ, ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ: Գիշերը' ժամը 03:00-ի սահմաններում, Կապան քաղաքի միջով հոսող Վաչագան գետն է ընկել «BMW X5» մակնիշի «17 ԼՍ 778» պետհամարանիշի ավտոմեքենան, որը վարել է Կապանի բնակիչ, 1985 թ. ծնված Վարդան Գեւորգյանը: Վթարը տեղի է ունեցել մարզպետարանի դիմաց' Մելիք-Ստեփանյան եւ Գ. Նժդեհ փողոցների հատման կամրջի վրա: Վարորդը եւ ուղեւորը՝ Կապան քաղաքի բնակիչ, 1977թ. ծնված Մասիս Անդրեասյանը, փափուկ հյուսվածքների սալջարդով տեղափոխվել են Կապանի բժշկական կենտրոն:
Այսօր առավոտյան հատուկ տեխնիկայի օգնությամբ մեքենան եւ կամրջի ջարդված ճաղաշարերը դուրս են բերվել գետից: Սյունիքի մարզային քննչական բաժնում փաստի առնչությամբ նյութեր են նախապատրաստվում: Ըստ Կապանի հիվանդանոցի վնասվածքաբանական բաժնի տվյալների' տուժողները ստացել են թեթեւ մարմնական վնասվածքներ, նրանց կյանքին վտանգ չի սպառնում:

8 միլիոնանոց զուգարանի ոդիսականը

Բոլոր ժամանակներում Կապանի այցելուները` թե տեղացիներ, թե օտարերկրացիներ, միշտ էլ բողոքել են քաղաքում գործող հասարակական զուգարանների պակասից, նաեւ` եղածներում առկա սանիտարական վիճակից: Առայսօր այդ խնդիրը մարզկենտրոնում մասամբ է լուծված` այն էլ շնորհիվ հատուկենտ, մասնավոր, վճարովի, նորակառույցների:

Այս խնդիրը լիովին կարելի էր լուծված համարել Կապան քաղաքից ոչ հեռու, բնության գրկում ծվարած 17-րդ դարի կառույց Հալիձորի բերդի այցելուների համար, որտեղ պետբյուջեից տրամադրված 8 մլն դրամով կառուցվել էր հասարակական զուգարան, շինարարների խոսքով, ժամանակակից չափանիշներին համապատասխան` կանանց եւ տղամարդկանց համար առանձին բաժիններով:

Սակայն իր տեսակի մեջ թանկարժեք այս կառույցն այդպես էլ երկար կյանք չունեցավ. շահագործումից կարճ ժամանակ անց անհայտ անձանց կողմից թալանվեց: Դեպքի առիթով Կապանի ոստիկանության բաժնում նյութեր են նախապատրաստվում:

“Զուգարանը կառուցված է բերդից 40 մ ներքեւ եւ դուրս է մեր իրականցրած հսկողությունից: Քանի որ բերդը ցանկապատված չէ, մեր հսկիչը հազիվ է կարողանում այն պաշտպանել անասուններից` տարածքը փարախ չդարձնելու համար: Բացի դրանից, ամրակցման ու բարեկարգման աշխատանքներից հետո դեռեւս շինաշխատանքներն իրականացնողները համապատասխան ակտով մեր հսկողությանը չեն հանձնել բերդը”, - ասում է Պատմական միջավայրի պահպանության Սյունիքի մարզային ծառայութան պետ Աստղիկ Հակոբյանը:

Հալիձորի բերդի բարեկարգման եւ ամրակցման նպատակով 2005թ-ից մինչ այսօր պետբյուջեից ծախսվել է 130 մլն դրամ, որով նորոգվել է բերդի Սուրբ Մինաս եկեղեցու տանիքը, վերականգնվել բերդի պարիսպն ու եկեղեցու գավիթը, տեղադրվել խաչը, սալահատակվել աստիճանահարթակները, բարեկարգվել շրջակայքը:

Այդ գումարից 8 մլն դրամով էլ կառուցվել է զուգարանը, որի  նորմալ գործունեությունը, ի դեպ, պետք է ապահովեին ներսում տեղադրված ջրի բաքերը, քանի որ տեղանքում ջուր չկա: Հարց է առաջանում, իսկ ով պետք է զուգարանը պարբերաբար ապահովեր ջրով, եթե անգամ բերդ տանող ճանապարը ոչ բոլոր մեքենաների համար է անցանելի:

ԳՈՀԱՐ ԻՍԱԽԱՆՅԱՆ, Կապան

Մանկական կենտրոն Կապանում

Վերջին տարիներին անչափահասների կողմից կատարվող հանցագործությունների թիվը կտրուկ նվազել է Կապանի տարածաշրջանում:

2009-2011թթ. ընթացքում ոստիկանության Կապանի բաժանմունքի անչափահասների գործերով բաժինը գրանցել է հանցագործության  6 դեպք: Մինչդեռ միայն 2008-ին արձանագրվել է 6, 2007-ին` հանցագործության 9 դեպք:

Իսկ թե ինչն է նպաստել կապանցի անչափահասների կողմից կատարվող  օրինախախտ արարքների նվազմանը, կարծիքները տարբեր են: Ոստիկանության կազմակերպված աշխատա՞նք, բնակչության սոցիալական վիճակի համեմատական բարելավո՞ւմ, թե՞… Դժվար է ասել, սակայն մի բան ստույգ է, որ Կապանի համայնքի ավագանու որոշումը մանկական կենտրոն բացելու մասին ամենեւին էլ պայմանավորված չէ քաղաքում դժվար իրավիճակներում հայտնված երեխաների թվի ավելացմամբ:

“Այն կնպաստի համայնքի մինչեւ 18 տարեկան երեխաների առողջ զարգացմանը եւ բարեկեցությանը` երեխաների իրավունքները պաշտպանելու, ընտանիքներն ուժեղացնելու, համայնքի ռեսուրսները համախմբելու միջոցով”, - ասում է քաղաքապետարանի աշխատակազմի ղեկավար Սվետլանա Արզումանյանը:

Կապանի մանկական կենտրոնն այլեւս իրողություն է եւ ծնողների մասնակցությամբ գործելու է ամբողջ տարին, ունենալու է գործունեության հստակ ծրագիր, որտեղ հաշվի են առնվելու կենտրոնի երեխաների հետաքրքրությունները, հակումները, ընտանիքի եւ կրթական համակարգի պահանջները:

Կենտրոնը գործելու է Կապանի թիվ 6 մանկապարտեզի տարածքում, ունենալու է իր սեփական գույքը եւ 11 աշխատողներ, որոնց թվում` լոգոպետ, հոգեբան, սոցիալական մանկավարժ, սոցիալական աշխատող, իրավաբան:

“Նման մանկական կենտրոններ պետք է ստեղծվեն նաեւ մարզի մյուս համայնքներում: Ժամանակը ցույց կտա, որ դրա անհրաժեշտությունը կա: Մենք 2006թ-ից աշխատում ենք հանրապետության տարբեր քաղաքներում գործող այդպիսի կենտրոնների հետ ու ունենք դրական արդյունքներ”, - համոզված է ՀՀ ոստիկանության քրեական հետախուզության գլխավոր վարչության 3-րդ վարչության պետի տեղակալ, ոստիկանության գնդապետ Նելլի Դուրյանը:

ԳՈՀԱՐ ՒՍԱԽԱՆՅԱՆ, Կապան

ԻՆՏԵՐՆԵՏԸ, ԲՋՋԱՅԻՆ ՀԵՌԱԽՈՍՆ ՈՒ ՀՐԱՉԻԿ ՊԱՊԸ…

Եկող ամռանը` օգոստոսին, կապանցի Հրաչիկ պապը կդառնա 76 տարեկան: Առույգ ու կենսախինդ պապն իր կյանքում աշխատել է սիրած մասնագիտությամբ` վարորդ է եղել: Աշխատանքին զուգահեռ հող է մշակել, այգի տնկել, ինչպես նաեւ շատ է սիրել շախմատ խաղալ ու թերթ կարդալ: Կյանքի մեծ մասը գյուղում ապրած պապը, երբ թոռներից առաջին անգամ լսեց ինտերնետի մասին, նախ ծիծաղեց, հետո ասաց, որ ինքը նման հեքիաթների չի հավատում:

Ճիշտ նույն կերպ է արձագանքել Հրաչիկ պապի հայրը` Հակոբը, երբ 1961-ին իմացել է Յուրի Գագարինի տիեզերք թռչելու մասին: Հանքափոր Հակոբ պապն այդպես էլ չի հավատացել, որ մարդը կարողացել է հասնել տիեզերք, սակայն Հրաչիկ պապը ոչ միայն հավատաց ինտերնետին, այլեւ այսօր առանց դրա չի պատկերացնում իր կյանքը:

Ամիսներ առաջ էր, երբ դուստրը համակարգիչ գնեց եւ առաջին անգամ skype-ով պապը խոսեց մայրաքաղաքում ուսանող թոռների հետ, շատ զարմացավ ու այդ օրվանից պահանջեց, որ իրեն սովորեցնեն օգտվել համակարգչից: Սկզբում դժվարանում էր, հիշողությունը թույլ չէր տալիս միանգամից յուրացնելու ասածը, սակայն որոշ ժամանակ հետո սովորեց ինքնուրույն ինտերնետ մտնել, թերթ կարդալ ու շախմատ խաղալ: Իսկ այսօր արդեն նա օրվա մի մասն անցկացնում է համակարգչի առջեւ: Իսկ երբ տնեցիներից մեկը խնդրում է պապին տեղը զիջել իրեն, նեղանում է, դժկամությամբ վեր կենում ու բողոքում` “Ձեռս փող ընկավ, թե չէ, ես ինձ համար սեփական համակարգիչ եմ առնելու, տեսնեմ, էն ժամանակ ինչ եք ասելու”:

Հրաչիկ պապը կարդում է թերթերի ինտերնետային տարբերակները, ծանոթանում լրատվական գործակալությունների նյութերին եւ կարդացածը պատմում նախկին մանկավարժ կնոջը, իսկ վերջում միշտ ասում է` ինտերնետը լավ բան է, եթե ուզես, ասա, քեզ էլ կսովորեցնեմ:

Հատկապես հետաքրքվում է հայ-ադրբեջանական, հայ-թուրքական հարաբերություններով: Հրաչիկ պապին շատ է  մտահոգում Ղարաբաղի խնդիրը: Պատմում է, որ հակամարտությունների տարիներին մի քանի անգամ կամավոր զինկոմիրսարիատ է գնացել, պահանջել իրեն եւս տանել բանակ` կռվել էր ուզում թշնամու դեմ: Սակայն ամեն անգամ նրան մերժել են` պատճառաբանելով, որ տարիքն անց է: Այդ ժամանակ 57-58 տարեկան էր, դեռ աշխատում էր ու ադրբեջանցիների նշանառության տակ վերցված ճանապարհով մազութ էր տեղափոխում իր բեռնատարով, որպեսզի կանգ չառներ քաղաքը հացով ապահովող միակ փռի աշխատանքը: Ասում է, որ խորհրդային տարիներին ադրբեջանցի հարեւաններ, ընկերներ է ունեցել, շատ համերաշխ են ապրել: Ինքը նրանցից ադրբեջաներեն է սովորել, մինչեւ հիմա դեռ հիշում է այդ լեզուն, վերջերս էլ  ադրբեջաներենով շփվել է իրանցի վարորդի հետ եւ օգնել նրան:

Այսօր ինտերնետն այլեւս չի զարմացնում Հարչիկ պապին, ինչպես նաեւ չի զարմացնում բջջային հեռախոսը, որը երեք տարի առաջ թոռն է նվիրել:

Հիշողությունից մեկ-մեկ գանգատվող Հրաչիկ պապը, տնից դուրս գալիս, երբեք չի մոռանում իր հետ տանել բջջային հեռախոսը, որով կարողանում է միայն զանգել ում պետք է ու պատասխանել զանգերին, ասում է` էսքանն ինձ հերիք է, մնացածն ի՞նչ եմ անում: Օրվա ընթացքում ով զանգի-չզանգի Հրաչիկ պապին, մեկ զանգ նա պարտադիր ստանում է` մանկության ընկերոջից` Համլետից: Նրանց ընկերությունը սկսվել է, ինչպես իրենք են ասում` դեռ օրորոցից: Այսօր Հրաչիկ պապի առօրյայի մի մասն են կազմում ինտերնետն ու բջջային հեռախոսը, չնայած տիրապետում է դրանց ընձեռած հնարավորությունների չնչին մասին միայն: Իսկ երբ դրանց մասին խոսք է լինում, ասում է` “ Էհ, ափսոս, բա ջահել չլինեի”:

ԳՈՀԱՐ ԻՍԱԽԱՆՅԱՆ

Կարկուտն իմացել է գյուղի տեղը

“Մեր գյուղն այնքան փոքր է ու անուշադրության մատնված, որ միշտ թվացել է, թե մեր տեղը իմացող չկա: Բայց պարզվում է, որ կարկուտն իմացել է”, - ասում է Կապանի Խդրանց գյուղի բնակիչ Էմիլ Բաբայանը:

Նա միակը չէ, որի ցանքսերն ու այգիները հողին են հավասարվել երեկ ուշ երեկոյան` ժամը 22-ի սահմաններում, տեղացած աննախադեպ կարկուտի հետեւանքով: Ուժգին կարկուտից հոսանքազրկվել էր գյուղը, ջարդվել են ապակիներ, 90-100 տոկոսով վնասվել են գյուղի  բանջարանոցները, ջերմոցներն ու այգիները:

“66 տարեկան եմ, նման բան չէի տեսել: 30 րոպեի ընթացքում գետինը ծածկվեց 15 սմ հաստության կարկուտի շերտով: Ամեն մեկը մի ընկույզ չափ էր: Տնից դուրս գալ հնարավոր չէր: 2500մ տնամերձ հողամասում վարել էի ամեն ինչ: Արդեն արել էի կարտոֆիլի առաջին փխրեցումը: Իսկ հիմա արածս ջուրն է ընկել: 1992թ-ին էլ տունս է հրետակոծվել: Երեք արկ է ընկել շենքիս  վրա: Մինչեւ այսօր ոչ մի փոխհատուցում չեմ ստացել: Եղած թոշակովս էլ հազիվ վարկ ենք փակում”, - ասում է Գագիկ Սարգսյանը:

80-ամյա  Ռայա Մարտիրոսյանը գյուղում միայնակ է ապրում: Երբ սկսվել է կարկուտը, շատ է վախեցել, ինչպես ինքն է ասում` թվացել է, թե երկրաշարժ է: “Էս քանի օրն էլ գյուղում խոսում էին, որ թերթերում գրել են, թե աշխարհի վերջն է լինելու: Երբ լույսերը անջատվեցին, ինձ թվաց, որ իրոք աշխարհի վերջն է”, - հուսահատ ու վախը դեռեւս լիովին չթոթափած պատմում է 80-ամյա Ռայա տատը, որի ցանքսերը եւս տուժել են, սակայն նրան ավելի շատ հուզում էին տուժած խոտհարքները, ինչի պատճառով իր միակ կովին կերակրելու համար ձմռանը խոտ չի ունենալու:

“Եթե լոբին ու սածիլավոր կուլտուրաները դեռ կարելի է նորից աճեցնել, ապա կարտոֆիլը հնարավոր չէ: Մինչդեռ գյուղացիները սերմը ձեռք էին բերել 400-450 դրամով եւ ակնկալում էին լավ բերք: Էլ չեմ խոսում այգիների մասին: Ծառերի վրայից մանր, խակ պտուղներն ու տերեւներն ամբողջովին թափվել են”, - ասում է Խդրանցի գյուղապետ Անդրանիկ Բաբայանը:

“Արեցիքն ու դատարկ նստեցինք, 3 ամսվա աշխատանքը մի ակնթարթում ջուր դառավ, գնաց, հույսներս կառավարությունն է, որ փոխհատուցի: Բայց դե անցած ամռանն էլ գյուղում 60 խոզ սատկեց, ոչինչ էլ չտվեցին: Հիմա էլ անասուններին գոմերից չենք կարող հանել, կարկուտից խոտը դառնացել է, կթունավորվեն: Կարկուտի շերտը դժվար հասցնի հալվել այս ամսվա ընթացքում: Իսկ թե ինչ են ուտելու անասունները, չգիտենք”, - մտահոգվում է Հրանտ Սարգսյանը:

Սակայն խդրանցիներից ամենատխուրը երեւի թե 72-ամյա Փարավոն Մովսիսյանն էր` կանգնած էր լուռ ու ոչինչ չէր խոսում:

Համագյուղացիները կես կատակ, կես լուրջ պատմեցին, որ Փարավոն պապը արդեն մի քանի տարի է կնոջ մահից հետո մենակ է ապրում: Որոշել է` Էս քանի օրը Կապանից կին առնել: Երեք տեղ հող էր մշակել, բայց երեկվա կարկուտից դատարկաձեռն է մնացել ու հիմա մտավախություն ունի, որ “հարսնացուն կփոշմանի ու չի գա”:

Խդրանց գյուղը Սյունիքում միակը չէ, որ տուժել է երեկվա կարկուտից: Աղետից տուժել են Կապանի տարածաշրջանի եւս 6 եւ Մեղրու 7 համայնքներ: Վնասի չափը հաշվարկելու համար մարզպետարանում ստեղծվել է հանձնաժողով:

Գոհար Իսախանյան, Կապան